Published


Nu de decentralisaties een feit zijn en 393 gemeenten in Nederland de verantwoordelijkheid hebben voor een deel van de zorgtaken, beginnen zich langzaam de contouren af te tekenen van de nieuwe werkelijkheid. Na veel voorbereidend werk en intensieve beleidsprocessen zijn gemeenten nu de primaire werkprocessen aan het inrichten. Zorgorganisaties ervaren aan den lijve wat het betekent om te werken met een grote diversiteit aan opdrachtgevers. Mailboxen worden overstroomd met verzoeken om informatie vanuit gemeenten. De roep om harmonisatie van bekostiging en informatievoorziening wordt al luider. Horen we hier al de eerste zachte geluiden om te recentraliseren?

Ik denk dat het echt niet moeilijk hoeft te zijn gemeenten en zorgorganisaties te faciliteren een systeem in te richten dat voldoet aan de informatiebehoefte van gemeenten EN toch lokaal de maximale beleidsvrijheid te behouden om te kunnen innoveren. De sleutel voor de oplossing ligt in het ontsluiten van de kennis bij gemeenten en zorgorganisaties om die vervolgens bij elkaar te brengen.

Op zoek naar informatie vergeten gemeenten vaak met welk doel ze informatie nodig hebben, dus ontstaat er een neiging om dan vooral maar veel gegevens uit te vragen. Ook zie ik vaak dat er onvoldoende nagedacht wordt op welk niveau ingestoken moet worden om informatie op te halen (productie-informatie vs declaratie-informatie bijvoorbeeld). Tot slot moet je in staat zijn om de informatie te duiden op een wijze die leidt tot kennis. Klinkt heel erg logisch en toch vinden we het moeilijk om hier grip op te krijgen. Overigens zijn deze vraagstukken niet exclusief voorbehouden aan gemeenten. Ook in andere sectoren is dit een actueel vraagstuk.

De roep om een vereenvoudigd systeem en harmonisatie en meer centrale ICT en landelijke regelgeving is mede ingegeven aan de behoefte om de complexiteit terug te brengen tot overzichtelijkheid. Het is en blijft echter een cosmetische ingreep en slechts een moedige poging om de bureaucratie een halt toe te roepen. Bovendien bestaat het gevaar dat dit vraagstuk geadresseerd wordt als een ICT-vraagstuk. We hebben bij het overhevelen van de PGB’s naar de SVB geleerd wat er dan gebeurt.

Ik merk in de praktijk dat de kennis over de systemen in de zorg voor veel bestuurders en medewerkers in zorgorganisaties zo vanzelfsprekend is dat zij eenvoudigweg heel veel voor gemeenten relevante informatie niet delen. De kennis is hen zo eigen als een handeling die je automatisch verricht dat het bijna niet reproduceerbaar is. Daardoor wordt het moeilijk voor zorgorganisaties zich in het perspectief van de gemeenten te verplaatsen. Dat belemmert gemeenten weer bij het maken van de inschatting welke informatie ze nodig hebben.

Als we ons zouden richten op het lerende vermogen van het systeem door te starten het opbouwen van vakkennis bij gemeenten en zorgorganisaties, maken we de beste kans om bureaucratie te voorkomen en gegevensuitwisseling zo lean mogelijk in te richten. Brancheorganisaties zouden hier fors op moeten investeren en zich minder moeten richten op het ontwikkelen van ICT-tools en het bedenken van harmonisatiemodellen. We hebben hier te maken met een kennis vraagstuk, niet met een ICT-vraagstuk. Als we met elkaar scherp kunnen krijgen welke informatiebehoefte er is en wat er nodig is om in control te kunnen blijven, kunnen met minimale sets gegevens maximale informatieposities ontstaan en creeren we ruimte voor het innoveren van de bekostigingssystemen op lokaal niveau en het inhoud geven aan transformatie.

Er zijn echter maar weinig mensen in het land die vakkennis over de systemen binnen zorg en overheid combineren. Het ontsluiten van de kennis en het samenbrengen daarvan zou in netwerkverband op regionaal niveau georganiseerd kunnen worden. We moeten manieren bedenken hoe we op een intelligente manier kennis kunnen opschalen en makelen. Want ik zie in de praktijk ook heel veel superslimme mensen bij gemeenten en zorgorganisaties die begrijpen dat we de systemen anders moeten gaan richten en die in staat zijn met de benodigde vakkennis in hun rugzak regionaal een goede informatiehuishouding te organiseren.